Eenling nog te bang

Meestal telt het nest van boerenzwaluwen vier of vijf jongen, een enkele keer zit er maar een in. Hoewel die alle aandacht van het ouderpaar kan krijgen en meer dan genoeg voer, heeft een in zijn eentje opgegroeid jong soms nog meer vrees om uit te vliegen, terwijl het ouderpaar alle tijd heeft het hiertoe te bewegen. Dit is vandaag te zien aan een eeuwenoude balk in het achterhuis van boerderij Stokkink, waar het jong vaak diep wegduikt in het veilige nest en af en toe zijn angst uitschreeuwt aan pa en pa, die rond het nest vliegen en zitten/hangen. Ik hoef niet te vergelijken met mensen, maar weet vast dat ook lezers daar snel aan denken.

Op zeer warme dag

Op een zeer warme gaan de boerenzwaluwen op Stokkink vrolijk verder. Jongen en een paar volwassen vogels zaten ook vandaag weer samen in de top van een dode kersenboom. Sommigen probeerden op het warme dak bij zinderende hitte parasieten te verdrijven uit hun veren, een viertal jongen oefende op de nestrand voor het uitvliegen en enkele volwassen vogels verzamelden buiten sprietjes voor nestherstel. 

Poseren voor portret

Boerenzwaluwen, jong en oud, laten zich vaak gewillig portretteren.

Kostelijke momenten

Het uitvliegen van jonge boerenzwaluwen levert vaak kostelijke momenten op. Zo ook gisteren in de voormalige koestal van Stokkink, waar vijf jongen groeiden in een nest boven een oude stallamp, van waar ook niet in een eenvoudige naar buiten kan  worden gevlogen, waardoor jongen er langer rond blijven hangen eerst. Vaak kiezen jongen voor plekken waar ook hun ouders vaak zitten, maar soms kiezen ze samen voor nieuwe plekken, die zorgen voor fraaie beelden.

Zichtbaar op nok dak

Goed zichtbaar zijn net uitgevlogen jonge boerenzwaluwen op de nok van het dak van de olde schöppe. De ouders kunnen zo hun altijd hongerige jongen eenvoudig vinden en de jongen zien van ver al dat de vlucht met heerlijke hapjes insecten in aantocht is en sperren hun bekjes vroeg open. Soms vergeefs, omdat volwassen vogels hun jongen proberen mee te lokken om ook te vliegen of een veiligere plek op te zoeken.

Vreemde capriolen

Jonge boerenzwaluwen weten meestal zeer goed uit welke richting hun ouders komen aanvliegen met heerlijke hapjes, insecten. Na het uitvliegen, als de jongen nog worden gevoerd, gaat er wel eens iets mis, zoals vandaag in de voormalige koestal. Een van hun ouders had er niet op gerekend dat ze op een draadje niet met hun oogjes en bekje de aanvliegroute volgden, maar juist omgekeerd met z'n vijven op een draadje zaten. Dat kostte wat extra capriolen. Vreemd was het ook opnieuw een volwassen vogel bezig te zien met modder voor een nieuw nest, terwijl jongen in het nest er pal boven nog veel te klein zijn om uit te vliegen. Bovendien ging het niet zoals de afgelopen dagen om herstel van een oud nest in de nabijheid, maar om het plakken met modder voor iets nieuws aan de eeuwenoude balk. Vanwaar die drang? vraag ik me opnieuw af. Die (her)ken ik niet zo uit voorgaande jaren. 

Hangend verdedigen

Even leek vanmorgen, tot schrik van de hoofdbewoners van boerderij Stokkink, een jonge boerenzwaluw aan haar/zijn pootjes opgehangen te zijn. En ook nog nabij de haak aan de eeuwenoude balk waaraan eens geslacht vee hing. Te vrijmoedige jonge boerenzwaluwen worden bij het overschrijden van territoriumgrenzen hardhandig aangepakt, maar weten zich soms ook al handig te verweren. Het jong hield zich, wat met het blote oog niet was te zien, met zijn klauwtjes goed vast aan een draadje. Bij een aanval van volwassen zwaluwen van een ander nest, die hier hun vaste zitplek hebben, is het jong uit balans geraakt en is de tijdelijke zitplek een hangplek geworden. Toen het even later weer rechtop kwam te zitten, zetten de vaste bewoners de aanval weer in. Op hardhandige wijze kreeg het jong ingeprent dat er grenzen zijn, ook als je die niet kunt zien. Zelf groeide dit jong met drie anderen op in een nest aan de donkere achterzijde van dezelfde eeuwenoude balk, op luttele afstand, maar in de ogen van de volwassen vogels scherp genoeg afgebakend. Gelukkig is er buiten, waar het jong een poosje later ven de drie zusjes/broertjes en de ouders naar toe vloog meer ruimte, ook al zijn daar weer vele andere bedreigingen.

De harde wereld in

Bij het verlaten van het veilige nest worden jonge boerenzwaluwen (zoals het viertal dat gisteren uit het donkere nest aan de liekspierbalk kroop) direct geconfronteerd met de harde wereld, waarin ook deze vogels hun territorium afbakenen. Volwassen vogels wijzen uitvliegende en onwetende jongen van andere paren hardhandig op die onderling geregelde en geaccepteerde grenzen. En ouders doen hun uiterste best de jongen duidelijk te maken wat tot het eigen gebied behoort. Goed dat jongen zulke goede ogen hebben en als ze vanuit een bijna altijd donker nest naar het licht en buiten vliegen direct veel goed waar kunnen nemen, ook roofvogels. Al vroeg vanmorgen vloog de gisteren uitgevlogen vierling begeleid door de ouders buiten. Verbazingwekkend hoe goed ze bijna direct kunnen vliegen en goed in weten te schatten wat de de schreeuw of roep van hun angstige ouders betekent. 

Vanaf fiets leer je iets

Vanaf onder andere een oude fiets met een racestuur wachtte een boerenzwaluw vroeg vanmorgen in de voormalige koestal van Stokkink in spanning het uitvliegen van jongen af. Even later zaten vijf jongen, die opgroeiden in een nest boven een oude stallamp op de eens voor een melkmachine gebruikte leiding. Jongen vliegen vaak eerst naar vast hangplekken van hun ouders, maar gaan net als de volwassen vogels rond deze bijzondere dagen ook wel eens op bijzondere plekken zitten, zoals een niet meer gebruikt rijwiel. Gisteren was het ouderpaar het wachten al een beetje zat, begonnen pa en ma op een andere stallamp al een het bouwen van een nest voor hun tweede broedsel.  

Druk leven bij liekspier

Het uitvliegen van jonge boerenzwaluwen – in dit geval uitkruipen over de liekspierbalk, waaraan hun nest zit – heeft meestal plaats in de ochtend en soms moet ik er net als het ouderpaar lang op wachten. Vanmorgen was de vierling vroeg in beweging op deze bijna altijd duistere plek aan de donkere kant van de balk, waar alleen weerkaatsend ochtendlicht van de oude lemen vloer onthult wat er gebeurt. Liekspier is de naam in Overijssel en Gelderland voor de plaats naast het grote gat (slop) in de zolder waardoor vroeger het hooi op de zolder van de boerderij werd gestoken. De naam liekspier houdt verband met de plaats onder dit balkengat waar eens een overledene werd opgebaard en waar na het verdwijnen van het ‘lösse hoes’ een lijkkist op de dag van de begrafenis werd opgesteld en waar afscheid genomen kon worden van een overledene. Met de geliefde zwaluwen is hier in de Achterhoekse boerderij elk jaar weer volop leven.

Drang bij ouderparen

Boerenzwaluwen blijven me verrassen. Vandaag zag ik twee paren die nog voordat hun eerste jongen uitvlogen druk bezig met het herstel van een nest in de buurt voor een tweede broedsel. Vanwaar drie drang? Door het warme weer? Angst dat een tweede broedsel niet op tijd kan vliegen? Het trof me vooral dat dit bij twee nesten in ons achterhuis gebeurde, in de voormalige koestal en aan de liekspierbalk. Liekspier is de naam in Overijssel en Gelderland voor de plaats naast het grote gat (slop) in de zolder waardoor vroeger het hooi op de zolder van de boerderij werd gestoken. Terwijl ik gewapend met mijn fototoestel rond de middag ging kijken of hun jongen, die al over de rand van het nest fladderden, al uitvlogen, zag ik dat beide ouderparen zich geruime tijd niet om hen bekommerden, maar aan- en afvlogen met modder en sprietjes gras/hooi. Een paar boerenzwaluwen in het achterhuis van Stokkink heeft veelal twee dicht elkaar liggende nesten in gebruik. Nadat hun jongen in het eerste nest zijn uitgevlogen, verhuizen ze binnen een paar dagen naar het andere nest en herstellen dat voor een tweede broedsel. Zo ook in dit geval, maar zeer vroeg. Later stelden ze me gerust door wel weer hun jongen te voeren.

Elf paren op Stokkink

Elf paren boerenzwaluwen tel ik dit jaar op Stokkink, tien in het achterhuis van de boerderij en één paar onder het dak door gevlogen de olde schöppe (oude schuur) in. En flink aantal, ondanks ook twee volwassen zwaluwen die dood onder nee nest lagen. Elf is niet het record. In 2020 verbleven hier twaalf paren en in 2022 en 2011 elf in het achterhuis. Zes paren in het achterhuis hebben op dit moment jongen, twee broeden hier nog en twee paren werken er nog aan hun nest en laten af en toe blijken elkaar duidelijk het jawoord te hebben gegeven. Daarsnaast begint een paar met een tweede nest. De zwaluwen in de schöppe waren een paar weken geleden zeer actief en zag ik daarna amper, wat vaak duidt op broeden. De laatste dagen vliegen ze af en aan en dat wekte uiteraard mijn nieuwsgierigheid. Dan zouden er jongen moeten zijn, maar die beb ik op de schemerachtige zolder nog niet gevonden. Blij was het het stel ook niet dat ik er kwam kijken. Hoewel ze niet echt bang zijn en zich ook niet laten verjagen als ze jongen hebben, waren ze er toch druk met elkaar over in overleg, op een balk onder het dakbeschot.

Druk ondanks de hitte

Van een hitteplan is onder boerenzwaluwen niks bekend. Het voeren van altijd hongerige jongen in het achterhuis van boerderij Stokkink gaat in een strak tempo door, terwijl ouders af en toe ook nog veel moeite doen het nest schoon te houden, vrij van de poep van jongen die nog te klein zijn om over de nestrand te poepen, of bij wie dat is misgegaan. Soms rusten ouders bij het nest even uit en vliegen een vogel weer weg als de partner aan komt vliegen met een insect voor de jongen. Of de volwassen vogels er voordeel van hebben dat ze in Afrika al onder tropische omstandigheden hebben verkeerd, weet ik niet. Wel kan ik vaststellen dat op Stokkink op dit moment zes nesten met jongen zitten, dat twee paartjes en een eenling nog druk zijn met een nest en dat van een paar onlangs de jongen zijn uitgevlogen.