Verrassende zwaluwen

De boerenzwaluwen verrassen me af en toe, zelfs in het achterhuis waar ik ze vaak volg. Door de dood van twee volwassen vogels in de afgelopen weken, verschuivingen mede hierdoor onder paren, drukte op sommige dagen met andere zaken en activiteiten op donkere plekken is me toch wat ontgaan. Eierschalen die opeens in fel morgenlicht opdoken, vallen daar niet onder, die zag al al eerder. Maar dat in een nest waar ik maar weinig activiteiten had waargenomen al jongen zaten, was wel een (aangename) verrassing. Vaak lukt het niet al uitgevlogen jongen overdag te traceren. De eerste dagen zie je ze vaak nog wel ergens rond de boerderij, maar daarna, zelfs als ze eerst thuis 's morgens nog worden gevoerd, niet meer. Tot vandaag, onderweg, toen ik even de fiets pakte. Volwassen zwaluwen scheerden tussen eiken langs de weg op jacht naar insecten, die bij harde wind vaak deze plekken opzoeken. Opeens hoorde ik druk gekwetter van jongen ver boven mij. Ze bleken een wiebelig takje te hebben gekozen als zitplek, hoog in een eik, als uitkijkpost naar hun ouders. Af en toe zwiepten ze in de wind gevaarlijk heen en weer, maar met hun klauwtjes wisten ze zich goed vast te houden. 

Welluidend keeltje

Een keeltje opzetten is voor een boerenzwaluw beslist iets anders dan hard schreeuwen. Nee, op deze manier zet deze geliefde zomergast al zijn adem om in welluidend gekwetter.

Ok an de schuppe

Dat boerenzwaluwen zeer goed kunnen vliegen en niet bang zijn voor werk, is bekend. Dat ze ook wel eens 'an de schuppe' gaan/staan, zien we niet vaak. Deze pas uitgevlogen vogel rustte vanmorgen graag even uit op het handvat van een schop, die op een zijzolder ligt, tussen ander gereedschap. Goed leren vliegen, vergt al genoeg energie van deze jonge boerenzwaluw. 

Op 'vertrouwde' plek

Net uitgevlogen boerenzwaluwen strijken vaak neer op een al enigszins vertrouwde plekken, die hun ouders al dienden als vaste zit- en hangplekken. Zo ook de gisteren en vandaag uit het nest aan de  nienduurbalk gevlogen vijfling, van wie de laatste aanvankelijk niet durfde en zenuwachtig bleef bewegen op de rand van het veilige nest. Een enkeling bleef soms ook wat onhandig fladderen, of hangen aan een paal. Gevoerd bleven de jongen natuurlijk ook, al probeerden de ouders soms ook ze te lokken, ze aan het vliegen te krijgen/houden.

Eerste jong vliegt uit

De eerste jonge boerenzwaluw van dit jaar op Stokkink is vanmorgen uitgevlogen en zat rond kwart over zeven al bovenop de geopende nienduur (grote achterdeur). De andere vier jongen verscholen zich nog in het nest aan de nienduurbalk, waar ze druk werden gevoerd door hun ouders. Mede wellicht daarom vlog de waaghals ook weer even terug.

Pech met poepen

De al bijna uitvliegende vijf jongen van de boerenzwaluwen in het nest aan de nienduurbalk worden zo goed gevoerd, dat ze ook veel moeten poepen. Soms op het verkeerde moment, als weer een der ouders wil voeren met insecten. Pa en ma hebben bovendien nu grote haast en de broertjes en zusjes zijn in staat snel toe te happen.

Zeer goed verzorgd

Jonge boerenzwaluwen hebben altijd honger, maar dit op 15 mei uit het ei gekropen gezelschap in een nest aan de nienduurbalk balk wordt zeer goed verzorgd. Nu ze groter worden en al hun vleugeltjes oefenen, verloopt het voeren met insecten in vliegende vaart. Desondanks nemen de ouders even de tijd voor het opvangen van poep, om vervuiling van de nestrand te voorkomen. Hetzelfde jong werd net hiervoor nog gevoerd. Kennelijk is ondertussen ook snel de boodschap van hoge nood overgebracht. Wat een communicatie tussen deze vogels!

Grote veren in het nest

Met veertjes en soms grote veren van andere vogels houden boerenzwaluwen hun nest zacht en warm voor de jongen, ook zelf maken ze er dankbaar gebruik van. Al enige dagen lagen grote veren, waaraan ik niet direct de herkomst kon zien, op de vloer in het achterhuis onder de nesten. Kennelijk waren ze weer uit een nest gevlogen. Een paar dagen geleden zag ik een zwaluw opnieuw worstelen met een veer die zo groot was dat de vogel zich er haast achter kon verstoppen. Gisteren bleek die nog stevig ik het nest te liggen en bood een broedend vrouwtje comfort.

Verschoond, gevoerd

Hoe druk een paar boerenzwaluwen is met jongen, zag ik vandaag weer op een paar foto's van het nest aan de nienduurbalk (bij grote achterdeur). Op 15 mei kropen hier jongen uit het ei. Het vrouwtje dook vandaag na het voeren met insecten diep in het nest om uitwerpselen te verwijderen, daarbij pakte ze een veertje in haar bekje en dat deed me denken aan een vieze luier. Inmiddels vloog ook het mannetje aan met voer voor de altijd hongerige jongen. Drukte zo op de rand van het nest. 

Onrust en voortgang

Het vredig ogende paar dat sinds kort verblijft nabij een deurtje van de hiele (zijzolder), bij een nest boven een oude leiding aan de donkere zijde van een eeuwenoude balk, staat in contrast met de onrust sinds kort onder de boerenzwaluwen in het achterhuis van en rond boerderij Stokkink. Vooral als ze buiten wild achter elkaar aan jagen, is van die drukte goed iets te zien. Of de raadselachtige dood van een volwassen vogel eind vorige week, die dood op de delle lag en vermoedelijk afkomstig is van nest voorop de delle waar al geruime tijd werd gebroed, er iets mee heeft te maken, is niet helder, maar het zou kunnen. In elk geval is hier een mannetje alleen komen te zitten. Zeker is ook dat de zwaluw in de voormalige koestal, die weken geleden al een partner had, inmiddels geruime tijd alleen is en dus opnieuw op zoek naar een partner. Bovendien is een paar zwaluwen aan de overzijde van de delle, laat gearriveerd/gevormd, gaan nestelen. Van vier paartjes broedt ondertussen het vrouwtje rustig door en in één een nest groeien de jongen al flink.   

Ingelijst en belicht

Een enkele keer is een portretfoto van een boerenzwaluw direct ingelijst, als een vogel bijvoorbeeld gaat zitten in het nienduurraam (in grote achterdeur) waar het glas uit is verwijderd ten behoeve van deze vogels. Een andere zwaluw (een wachtend mannetje) poseert vaak op een spijker aan een eeuwenoude balk. De oudste jongen in het achterhuis van Stokkink tonen boven de nestrand uit hun donskopjes en bij het voeren door het mannetje vraag ik me af waar de lichte beschadiging van zijn strakke, donkerblauw verenpak aan is te wijten. Een gevecht met een roofvogel, of met hinderlijke parasieten tussen de veren? De witte puntjes op de rug vallen op. Een goed antwoord erbij heb ik niet. 

Bij bij hitte op dak

Op deze warme pinkstermaandag zag ik weer hoe boerenzwaluwen de zinderende hitte van dakpannen benutten om parasieten tussen hun veren te verjagen. “Een zonnebad als medicijn”, schreef natuurkenner, journalist en dichter Sander Grootendorst een paar jaar geleden al over hoe vogels de zon opzoeken en zo veel mogelijk hun verenkleed eraan blootstellen. Op het bolle hoogste punt van een dakpan op de olde schöppe (schuur) zag ik vandaag weer zwaluwen zitten en lang uitgestrekt liggen, met opgezette veertjes en een vaak wijd geopend bekje. Vijftien jaar geleden schreef ik ook over dit ongemak voor deze vogels. "Het is merkwaardig dat zwaluwen die dagelijks duizenden insecten eten, zelf zo sterk door ectoparasieten zoals mijten, vlooien, luizen en luisvliegen geplaagd worden. Boerenzwaluwen worden tijdens hun leven vooral geplaagd door de tropische hoendermijt Ornithonyssus bursa die zowel op zwaluwen zelf als in hun nest leeft", schrijft Jenny De Laet in haar boek ‘Zwaluwen, dapper, frivool en bedreigd’.

Drie is teveel

Drie is teveel, is voor boerenzwaluwen geen spel, maar de harde werkelijkheid. Toen een derde boerenzwaluw, die nog alleen is kennelijk, even neerstreek op de plek waar een hecht paar soms even gaat zitten, werd het spannend. Zeer verontwaardigd regeerde het paar. Voordat het mannetje en het vrouwtje indringer, die direct een verdedigende houding aannam, verjoegen, communiceerden ze heftig met elkaar over wat te doen. In afwijking van het spel vertrok de derde vogel daarop schielijk.

Liever tien in de lucht

Beter tien vogels in de lucht, dan één (dode) boerenzwaluw in de hand. Vanmiddag lag een volwassen zwaluw dood onder een nest, dat een paar weken geleden al was hersteld, maar nog niet permanent werd bewoond. Het paartje dat hier wilde nestelen veranderde van samenstelling, of verkoos een andere plek na aankomst van een alleenstaande zwaluw, die hier hier vaak verbleef. De dode vogel leek me een vrouwtje. De doodsoorzaak ken ik niet en er naar gissen, kan ook tot verkeerde conclusies leiden. Het leek me een gezonde vogel, zonder verwondingengen.