Licht in de morgen

Als tegen half acht het zonlicht door een oud raam op de delle (achterhuis) van Stokkink verschijnt en ik de nienduur open, rekt een jonge boerenzwaluw in een nest aan de oude balk zich, terwijl aan paar andere jongen me vol verwachting en verwondering aankijken. Zo begint een nieuwe septemberdag in een oude Achterhoekse boerderij, waar cultuur en natuur hand in hand gaan en dit erfgoed wordt gekoesterd.

Drie talmende jongen

Drie jonge boerenzwaluwen hebben van dinsdag 8 op woensdag 9 september overnacht op Stokkink. Ze talmden vanmorgen tegen acht uur nog samen op een draadje tussen de oude balken. Hoewel ze best naar buiten konden vliegen door een geopend raam, hadden ze daar kennelijk nog geen behoefte aan. Normaal open ik in de zomer de achterdeur uiterlijk rond half zeven, maar vanmorgen kwam ik daar door andere bezigheden nog niet aan toe en jongen worden er niet meer gevoed. Het leek erop of het overgebleven drietal op me wachtte. Of was het nog te schemerachtig, wensten ze meer licht? De nienduur had ik amper geopend, of ze vlogen al buiten. Hoe vaak nog dit jaar?

Nog boven Stokkink

Nog hoor en zie ik aan het begin van deze septemberavond boerenzwaluwen boven de boerderij Stokkink. Rond half zeven scheerden enkele van deze vlieggenieën hoog boven en rond de olde schöppe (schuur) bij de boerderij en rond boomtoppen. Maar ook deze zomergasten vertrekken binnenkort. Ik hoop dat we elkaar over een paar maanden, als de herfst voorbij is en de winter geweken, weer terugzien.

Nog paar zwaluwen

Nog een paar boerenzwaluwen verbleven de afgelopen nacht in het achterhuis van Stokkink, zowel jonge als oudere. Rond acht uur vliegen er meestal al wel een paar rond. Rond half negen kon ik nog foto's maken van een jonge vogel op een draadje en een volwassen zwaluw (een mannetje, met lange staartpennen) op een spijker aan de eeuwenoude balk.

Tragiek en prille liefde

Terwijl de laatste jonge boerenzwaluwen, door hun ouderpaar achtergelaten, deze week de hongerdood stierven in hun nest aan de donkere kant van een oude balk, gaven twee bijna volwassen jongen vanmorgen in het achterhuis van Stokkink op een draadje bij de nienduur (grote achterdeur, waar het toen nog schemerde) blijk van een prille liefde. Een aantal keren benaderden ze elkaar alsof ze een paar in het voorjaar waren, dat paring en werken aan een nest weet te combineren. Voor negen uur waren ze echter al vertrokken uit het achterhuis, samen met acht andere vogels, die er overnachtten van vrijdag op zaterdag. Drie op een draadje in de voormalige koestal en de andere zwaluwen op andere plekken. 

Nog niet vertrokken

Nog niet alle boerenzwaluwen zijn op Stokkink op 1 september vertrokken. Terwijl een dag eerder deze vogel nog het Journaal haalde vanwege vertraging bij bouw van de Norgerbrug bij Assen, vertoeven bij ons in een nest nog jongen, die nog maar een week oud zijn. Worden ze nog op tijd groot dan kunnen ze pas half september vliegen en blijft er (te) weinig tijd om Afrika te halen. Hun nest zit voorop de delle aan de donkere kant van een balk en is vrijwel nooit zichtbaar. Met een lichtgevoelige camera ving er gisteren een glimp van op. Het zijn drie jongen. Op een draadje tussen de eeuwenoude balken telde in in de vroege ochtend negen zwaluwen, in de voormalige koestal drie op een draadje elders tegen een balk nog twee. Samen met de jongen en hun ouders in totaal 19 boerenzwaluwen nog in het achterhuis dus de afgelopen nacht. 

Moeite met toppositie

Over het streven naar topposities en hoe lastig het is je hier te handhaven, leert een jonge boerenzwaluw spelenderwijs iets op en rond het hoogste punt van een beuk bij Stokkink. Massaal vlogen volwassen en jongen boerenzwaluwen hier vanmorgen rond en een van de jongen deed veel moeite het evenwicht te bewaren bij af en toe een vleugje wind en een wiebelig en doorbuigend puntje van een tak. Maar aan de lucht was geen wolkje te zien. 

Paar druktemakers

Rond half twaalf vanmorgen kon ik in het achterhuis nog weer even genieten van een paar druktemakers, jonge en volwassen boerenzwaluwen, die er kort terugkeerden. Een poosje later was het er al weer stil.

Koele augustusmorgen

De stilte op een koele augustusmorgen, met maar weinig vogelgeluiden, vertelt van het einde van de zomer. De boerenzwaluwen in een breed nest en op draadjes in het achterhuis houden zich lang stil. Als ik een selfie in schaduwvorm maak bij de nienduur zie ik geen zomergasten in- en uitvliegen. Gelukkig hoor en zie ik er even later tot aan paar vliegen, volwassenen en jongen, hoog boven de boerderij en met een strakblauwe lucht als achtergrond.

De laatste jongen

Afgelopen week leek het het erop dat de laatste jongen waren uitgevlogen, nadat twee nog niet uitgevlogen jongen dood onder een van de nesten lagen. Terwijl uitgevlogen jongen zich vanaf een draadje bij nienduur lieten voeren (en zich hierbij niet konden bedwingen, de ouders tegemoet vlogen), zag ik onder een amper waarneembaar nest voorop de delle, aan de donkere kant van een balk, eierschalen liggen. Afgelopen nacht zijn nog weer jongen van een tweede broedsel uit het ei gekropen. Die kunnen als ze groot worden, niet voor oktober richting Afrika trekken. Te laat? Dat weten we niet en of die vroege jongen geluk hebben op hun trektocht, is ook onbekend.. Het resultaat dient zich pas weer in het voorjaar aan, bij hun eventuele terugkeer.

Dak even als voerplek

Jonge boerenzwaluwen die de afgelopen uitvlogen, genoten vanmorgen van de zon, het fraaie uitzicht op het dak van de boerderij en dan vooral van goede zicht vanaf nokpannen aan de zijkant op ouders die met een bekje vol insecten aan kwamen vliegen. De jongen werden goed gevoerd. Pa en ma probeerden dit volledig in de vlucht te doen. Het kostte de jongen soms veel moeite overeind te blijven en de insecten goed op te vangen met hun eigen bekje. 

Overnachting en dood

De afgelopen nacht brachten jonge uitgevlogen boerenzwaluwen en volwassen vogels weer dicht bij elkaar gezamenlijk door in nesten, op een draadje en op een paar andere plekken. Twee jongen hebben het niet overleefd, bleek vanmorgen. Ze langen op en bij een oude krant, die alleen was bedoeld om hun poep op te vangen. Waarschijnlijk zijn ze door (een) paniekerige ouder(s) uit het nest gegooid. Vorig jaar deden twee zwaluwen dit laat in het seizoen met jongen die net uit het ei waren gekropen. Deze keer betreft het jongen die waarschijnlijk normaal over enkele dagen toe waren aan vliegen en verder gezond oogden. Gisteren fladderde ook al een jong buiten. Nadat we het voor de veiligheid naar binnen brachten in het achterhuis, ging het een poos later toch nog dood. De doodsoorzaak van jongen is zonder onderzoek niet met zekerheid vast te stellen. Maar het lijkt erop dat ze plotseling niet meer zijn gevoerd. Vrezen ouders, die waarnemen dat alle andere jongen al vliegen, dat hun kroost te laat groot is? Of kampen ouders met gebrek aan voedsel nu de dagen korter worden? Op een of andere manier toch een natuurlijke selectie. Uit mijn jeugd en latere jaren ken ik dit verschijnsel niet. Maar toen hadden we katten die snel alles opruimden. Gelukkig heb ik de laatste jaren ook niet meer een derde broedsel in één seizoen meegemaakt. Meer dan twintig jaar geleden maakte ik zo een keer mee dat een paar zwaluwen begin september alleen vertrok. Nog geruime tijd hoorde ik hongerige jongen op de donkere delle schreeuwen als we een lamp aanstaken.

Acht hongerige jongen

Acht hongerige jonge boerenzwaluwen op een draadje bij de nienduur (grote achterdeur) van boerderij Stokkink, uit drie nesten gevlogen de afgelopen dagen (van vier en twee keer drie jongen). Zo dicht mogelijk bij de grote achterdeur en ook met het onderste deel van die deur even als uitkijkpost, om de ouders maar zo goed mogelijk te zien als ze aan komen vliegen met een bekje gevuld met insect(en).